काठमाडौँ । बेलायतको लिंकन विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताले गरेको नयाँ अध्ययनले आफूलाई भित्रैदेखि कमजोर ठान्ने व्यक्तिहरू अरूको अनुहारमा देखिने रिस र घृणाजस्ता नकारात्मक भाव निकै छिटो पहिचान गर्न सक्ने देखाएको छ । बाहिरबाट आफूलाई निकै आत्मविश्वासी वा बहादुर देखाउने व्यक्तिको भित्री आत्ममूल्याङ्कन भने कमजोर हुन सक्ने र त्यस्ता व्यक्तिमा सामाजिक संकेतप्रति बढी संवेदनशीलता देखिन सक्ने अध्ययनले संकेत गरेको हो ।
अनुसन्धान टोलीको नेतृत्व मनोविज्ञानकी प्राध्यापक प्याट्रिसिया कोर्जेनियोव्स्काले गरेकी थिइन् । अध्ययनमा २२५ जना वयस्क सहभागी थिए । उनीहरूलाई सामान्य अनुहार बिस्तारै रिस, घृणा, डर र खुसीका भावमा परिवर्तन हुने छोटा भिडियो देखाइएको थियो । भावनाको तीव्रता हरेक चरणमा केवल दुई प्रतिशतका दरले बढाइएको थियो । सहभागीले अनुहारमा भावना देखिनासाथ सम्बन्धित बटन थिच्नुपर्ने थियो ।
अध्ययनमा अचेतन आत्मसम्मान कम भएका व्यक्तिले रिस र घृणाका भाव निकै हल्का अवस्थामा नै पहिचान गरेको पाइएको थियो । अर्थात्, अरू व्यक्तिको अनुहारमा नकारात्मक भावना पूर्ण रूपमा स्पष्ट हुनुअघि नै उनीहरूले त्यसको संकेत बुझ्न सकेका थिए । अचेतन आत्मसम्मान भन्नाले व्यक्तिले आफूलाई लिएर सचेत रूपमा व्यक्त गर्ने धारणा मात्र नभई मनभित्र रहेका स्वचालित आत्ममूल्याङ्कनलाई जनाउछ ।
अनुसन्धानकर्ताका अनुसार, यस्तो संवेदनशीलता सामाजिक अस्वीकारको सम्भावित संकेतप्रति बढी सतर्कतासँग सम्बन्धित हुन सक्छ। तर अध्ययनले कुनै व्यक्तिले वास्तविक जीवनमा आफूलाई अस्वीकार गरिएको महसुस गर्छ वा गर्दैन भन्ने प्रत्यक्ष रूपमा मापन गरेको भने होइन । अनुसन्धानले मुख्यतः अनुहारका सूक्ष्म भाव पहिचान गर्ने क्षमताको अध्ययन गरेको हो ।
अध्ययनले आत्मसम्मानलाई केवल व्यक्तिले आफूलाई कस्तो ठान्छ भन्ने आधारमा बुझ्न नहुने देखाएको छ । बाहिर व्यक्त गरिएको आत्मविश्वास र अचेतन रूपमा रहेको आत्ममूल्याङ्कनबीच फरक हुन सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूको भनाइ छ । यद्यपि, अध्ययनका प्रभावहरू सीमित र सम्बन्धमा आधारित रहेकाले यसकै आधारमा कुनै व्यक्तिको व्यवहार वा मनोवैज्ञानिक अवस्था निर्धारण गर्न नमिल्ने अनुसन्धानकर्ताहरूले स्पष्ट पारेका छन् ।
