दाङको माटोबाट राष्ट्रिय राजनीतिसम्मको पहिचान बनाएकी अनिता देवकोटा नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा महिला खुलातर्फ केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित भएकी छन्। २ हजार ८ सय ५३ मत प्राप्त गरेकी देवकोटाको राजनीतिक यात्रामा विद्यार्थी आन्दोलन, पार्टी संगठन, महिला नेतृत्व र संसदीय अभ्यासका विभिन्न चरण जोडिएका छन्।
दाङ । राजनीति केवल पद प्राप्तिको यात्रा होइन, विचार, संघर्ष, संगठन र निरन्तरताको कथा पनि हो। यही कथाका विभिन्न पानामा आफ्नो राजनीतिक परिचय स्थापित गरेकी अनिता देवकोटा दाङबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा पहिचान बनाउने महिला नेतृमध्ये एक हुन्। नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा महिला खुलातर्फ केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित भएसँगै उनको राजनीतिक यात्राले अर्को महत्त्वपूर्ण चरण पार गरेको छ।
२ हजार ८ सय ५३ मतसहित केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित देवकोटाको राजनीतिक जीवनलाई हेर्दा संगठनात्मक जिम्मेवारी, जनआन्दोलनमा सहभागिता र संसदीय अभ्यासका अनुभवहरू एकै ठाउँमा देखिन्छन्। उनको यात्रा स्थानीय राजनीतिक धरातलबाट राष्ट्रिय पार्टी नेतृत्वसम्म पुग्ने क्रमको एउटा उदाहरणका रूपमा लिन सकिन्छ।
विद्यार्थी राजनीतिबाट संगठनको यात्रासम्म
राजनीतिमा स्थापित हुन विचारप्रतिको प्रतिबद्धतासँगै संगठनभित्र निरन्तर सक्रियता र जिम्मेवारी निर्वाहको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ। देवकोटाको राजनीतिक यात्रामा पनि पार्टी संगठनसँगको आबद्धता र विभिन्न तहमा निर्वाह गरेका जिम्मेवारीले विशेष स्थान राख्छन्।
नेपाली कांग्रेसको राजनीतिक धारसँग जोडिएर अघि बढेकी देवकोटाले पार्टीको संगठनात्मक संरचनामा आफ्नो भूमिका विस्तार गर्दै लगिन्। महासमिति सदस्यदेखि महाधिवेशन प्रतिनिधि र केन्द्रीय सदस्यसम्मको यात्राले पार्टीभित्र उनको राजनीतिक संलग्नताको क्रमलाई देखाउँछ।
महिला नेतृत्वका लागि राजनीतिक दलभित्र अवसर र प्रतिनिधित्वको प्रश्न निरन्तर बहसमा रहँदै आएको छ। यस्तो परिवेशमा महिला खुलातर्फ केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित हुनु देवकोटाको व्यक्तिगत राजनीतिक उपलब्धि मात्र नभई पार्टीको केन्द्रीय संरचनामा महिला सहभागिताको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष पनि हो।
जनआन्दोलनदेखि संसदीय जिम्मेवारीसम्म
देवकोटाको राजनीतिक यात्रामा जनआन्दोलन र संसदीय अभ्यासका अनुभव महत्त्वपूर्ण छन्। उनले २०६२/६३ को जनआन्दोलनमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेको र त्यसक्रममा गिरफ्तार भएको विवरण उनको राजनीतिक यात्रासम्बन्धी प्रस्तुत सामग्रीमा उल्लेख छ।
२०६४ सालमा उनी संविधानसभा सदस्यको उम्मेदवार बनिन्। त्यसपछि २०७० सालमा संविधानसभा सदस्यको जिम्मेवारीमा पुगिन्। संविधान निर्माणको ऐतिहासिक प्रक्रियामा सहभागी हुने अवसरले उनको राजनीतिक यात्रालाई पार्टी संगठनको दायराबाट संसदीय अभ्याससम्म विस्तार गर्यो।
संविधानसभा सदस्यका रूपमा प्राप्त अनुभवपछि देवकोटाको राजनीतिक यात्राले राष्ट्रिय सभासम्मको बाटो तय गर्यो। उनी २०७४ सालमा राष्ट्रिय सभा सदस्य बनिन्। त्यसपछि राष्ट्रिय सभामा प्रमुख सचेतकको जिम्मेवारीसमेत सम्हालिन्। संसदीय दलको काम, विधायिकी बहस र सदनभित्रको राजनीतिक समन्वयसँग जोडिएका यी जिम्मेवारी उनको सार्वजनिक राजनीतिक जीवनका महत्त्वपूर्ण अध्याय हुन्।
महिला नेतृत्व र पार्टी संगठनमा निरन्तरता
राजनीतिक दलमा महिला सहभागिताको विषय उम्मेदवारीमा सीमित हुँदैन। निर्णय प्रक्रियामा पहुँच, संगठनभित्रको भूमिका र नेतृत्व तहमा प्रतिनिधित्व पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। देवकोटाको राजनीतिक यात्रालाई यही सन्दर्भमा हेर्न सकिन्छ।
उनको राजनीतिक परिचय संसदीय पदमा मात्र सीमित छैन। पार्टीको संगठनात्मक संरचनामा आबद्धता र महाधिवेशन प्रतिनिधिका रूपमा सहभागिताले पनि उनको यात्रालाई आकार दिएका छन्। लामो समय पार्टी राजनीतिमा सक्रिय रहेकी देवकोटा अहिले केन्द्रीय सदस्यको जिम्मेवारीमा पुगेकी छन्।
महिला खुलातर्फ केन्द्रीय सदस्यका लागि भएको प्रतिस्पर्धामा ३६ जना उम्मेदवारबीच १५ पदका लागि निर्वाचन भएको थियो। त्यस प्रतिस्पर्धामा २ हजार ८ सय ५३ मत प्राप्त गर्दै देवकोटा निर्वाचित भइन्। यो परिणामले पार्टीको केन्द्रीय संरचनामा उनको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरेको छ।
दाङसँग जोडिएको राजनीतिक पहिचान
दाङको घोराही निवासी देवकोटाको केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित हुनुलाई जिल्लाको कांग्रेस राजनीतिसँग जोडेर पनि हेरिएको छ। स्थानीय राजनीतिक परिवेशबाट अघि बढेकी नेतृ राष्ट्रिय सभाको सदस्य र प्रमुख सचेतक हुँदै पार्टीको केन्द्रीय नेतृत्वमा पुग्नु उनको सार्वजनिक जीवनको उल्लेखनीय क्रम हो।
यद्यपि, केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित हुनु आफैँमा यात्राको अन्तिम बिन्दु होइन। अब उनको भूमिकालाई पार्टी संगठनमा निर्वाह गर्ने जिम्मेवारी, महिला सहभागितासम्बन्धी सवालमा प्रस्तुत गर्ने दृष्टिकोण र दाङसहित देशभरका पार्टी कार्यकर्तासँगको सम्बन्धले पनि परिभाषित गर्नेछ।
नयाँ जिम्मेवारी, अपेक्षाको नयाँ अध्याय
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनबाट केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित अनिता देवकोटाका लागि अब पार्टीको केन्द्रीय निर्णय प्रक्रियामा सहभागी हुने औपचारिक अवसर खुलेको छ। संविधानसभा र राष्ट्रिय सभाको अनुभव बोकेकी उनीसँग संसदीय अभ्यास र संगठनात्मक राजनीतिका फरक–फरक अनुभव छन्।
राजनीतिक यात्राको मूल्याङ्कन पदहरूको सूचीबाट मात्र हुँदैन। ती पदमा रहँदा गरिएका काम, उठाइएका मुद्दा र जनतासँगको सम्बन्धले पनि त्यसलाई अर्थ दिन्छन्। देवकोटाको आगामी राजनीतिक भूमिका पनि यही आधारमा मूल्याङ्कन हुनेछ।
दाङबाट राष्ट्रिय राजनीतिसम्मको यात्रा तय गरेकी अनिता देवकोटाको केन्द्रीय सदस्यमा भएको विजयले उनको राजनीतिक जीवनमा नयाँ अध्याय थपेको छ।
